Wednesday, April 24, 2013


Albanopolisi i panjohur -atje ku zë fill emri ndërkombëtar i shqiptarëve




Albanopolisi i panjohur -atje ku zë fill emri ndërkombëtar i shqiptarëve

Kontakt: dzaimi@gmail.com


“Të dish apo të kesh?”, një pyetje që e hasim shpesh dhe sipas mënyrës tonë i përgjigjemi duke kënaqur rrethana të caktuara, por “të kesh dhe të mos e dish” kjo do të ishte sa ironike aq edhe e dhimbëshme. Kur bëhet fjala për destinacione turistike, shtete të tëra sot në botë, mundohen të jenë sa më shumë atraktivë në sytë e turistëve. Secili duke u bazuar në burimet e veta, përcakton kompetencat dalluese dhe zhvillon avantazhin konkurues për të thithur sa më shumë vizitorë. Edhe nese nuk i  kanë vlera të caktuara, i krijojnë ato. Po kështu çdo rajon brenda një vendi, dhe çdo qytet brenda çdo rajoni, thërret gjithë atraksionet e veta për të realizuar një paketë sa më të plotë, intriguese dhe interesante për turistët duke pasuruar jo vetëm eksperiencën e turistëve por edhe jetën dhe mirëqënien social-ekonomike të komunitetit të tij. Eh padyshim, në këtë mori vlerash të ofruara, ato më të lashtat, kanë privilegjin të vizitohen më shpesh dhe të vlerësohen më shumë.
Mu desh ta filloja në këtë mënyrë këtë shkrim të shkurtër, për tu ndalur posaçërisht në jetën e banorëve të një qyteti të vogël, ku jeta gëlon me halle dhe papunësi si në shumë të tjerë në Shqipëri, pikërisht në Fushë-Krujë. Atje,  ku çdo vit kalojnë me autobus me mijra turistë të drejtuar drejt Krujës dhe që rrallë ndalen në Fushë-Krujë dhe rrethinat e saj.  Ate ku fle në heshtje një ndër thesaret më të çmuara që lidhet thellë me identitetin tonë, dhe që për çudi njihet shumë pak edhe nga vetë banorët e Fushë-Krujës, dhe edhe me pak vizitohet prej tyre.
Qyteti antik Albanopolis ose Zgërdheshi i sotëm gjendet ndërmjet qytetit të Fushë- Krujës dhe atij të Krujës, vetëm 10 km larg Aeroportit  „Nënë Tereza“. Megjithëse ende i pazbuluar dhe studjuar mirë, tani atje duken qartë muret rrethues dhe disa objekte të tjerë karakteristik. Të dhënat e para të shkruara për këtë qytet gjenden në veprën e Ptolemeut „Gjeografia“, në shekullin e dytë të erës tonë. Mendohet që qyteti ka qenë kryeqëndra e fisit ilir të Albanëve, nga të cilët rrjedh edhe emri ynë në botë, gjeneza e pasaportës tonë ndërkombëtare. Çdo banor i Fushë-Krujës duhet të ishte orator i palodhur, të fliste vazhdimisht e me mburrje, madje deri në egoizëm, për këtë vlerë të zonës së tij, madje të tërhiqte pas krahu çdo vizitor duke mos e lëshuar pa i treguar këtë kala të lashtë, dhe sigurisht në këtë mënyre të ishte pjesëmarrës aktiv në zhvillimin e turizmit dhe të nxirrte përfitimet e tij ekonomike nëpërmjet kontributit të tij. Fatkeqësisht, asnjëra dhe as tjetra nuk ndodh.
 Sipas studimeve të dijetarit të shquar shqiptar Prof. Selim Islami[i], qyteti ka lulëzuar nga mesi i shekullit të IV deri në shekullin e I para erës së re. Ai u ndërtua fillimisht mbi bazën e një vendbanimi të fortifikuar të fiseve ilire të këtyre trevave gjatë periudhës protourbane. Studime e gërmime të pjesëshme që njihen, janë bërë në këtë qytet që në mesin e shekullit të XIX nga shumë dijetarë të huaj ndër të cilët austriaku Georg Hahn. Rilevimi i parë topografik i zonës së qytetit është bërë në qershor të vitit 1919 nga arkeologët austriake Praschniker e Schober. Veçanërisht ata bëne rilevimin e sistemit të fortifikimit dhe studjuan muret karakteristik rrethues të ndërtuar me blloqe gurësh kuadratik shumë të mëdhenj.
Është provuar që në kohën e lulëzimit të tij, Albanopoli ishte një nga qytetet më të rëndësishme të Ilirisë dhe që kishte marrëdhënie të fuqishme tregtare me qytete dhe treva të tjera. Gjatë gërmimeve atje janë zbuluar gjetje të shumta ndër të cilat shumë monedha të prera në Dyrrah, Apolloni, Lisus, Korkyre, Maqedoni etj.

Me kalimin e shekujve, për shkak edhe të luftrave e lëvizjeve të mëdha në Ballkan e në tërë Europën, Albanopoli e humbi rëndësinë e tij si qytet por ka lënë pas gjurmët e një qytetërimi të lashtë që dëshmojnë historin e lavdishme të shqiptarëve. Të vizitosh Albanopolin do të kesh mundësi të lexosh pak nga historia e Shqipërisë. Të gërmosh e të studjosh Albanopolin, me siguri do të gjendesh përpara gjurmëve të një nga qytetërimeve më të lashtë të Mesdheut.
Duke u nisur nga fakti  se në libra, emri Zgërdhesh përmëndet shumë pak, ose shumë përciptasi, të krijohet ideja se kemi të bëjmë me një histori e cila nuk ka lënë shumë gjurmë, ose maksimumi një pirg të izoluar me gurë të çrregullt, dhe ndërsa e viziton këtë vend të lashtë dhe njihesh me përmasat, shtrirjen përgjatë faqes së një kodre të tërë, kur sheh fragmentet e mureve që qëndrojnë ende, pozicionin strategjik, kur shijon pamjen mjaft piktoreske dhe njihesh me historinë e lashtë, mbetesh i magjepsur dhe fajtor që nuk e ke njohur me parë, që e ke injoruar këtë vlerë të madhe deri tani, dhe madje kritikon në faj edhe persona të tjerë që ndoshta e kanë ditur dhe nuk të kanë treguar. Si ka mundësi, ky vend që duhet të vizitohet nga çdo shqiptar, që ndodhet kaq afër kryeqytetit, që na ka dhënë emrin Albania dhe Alban, të jetë kaq i panjohur?! E çuditshme gjithashtu që rruga megjithëse jo shumë e gjatë nga Fushë-Kruja deri në Zgërdhesh, nuk është shtruar akoma, që nuk gjen një ciceron dhe madje informohesh që nuk ka madje as roje. E çuditshme që nuk gjen asnjë foto, tabelë apo tjetër mjet informative nëse je ne vendndhodhje dhe interesohesh të mesosh më shumë. E çuditshme që ndërsa rruga për në Zgërdhesh devijon nga rruga automobilistike, nuk të kap syri asnjë shenjë apo tabelë dinjitoze për këtë vend të rrallë. E çuditshme që atje rrallë gjen turistë, megjithëse autobuzët e mbushur plot me turistë kalojnë gjithmonë rrugës për në Krujë, dhe sërish e çuditshme që askush nga agjencitë turistike në Fushë-Krujë apo Krujë nuk e ka futur në itinerarin e vet.
Kruja, në vetvete ka një histori të lavdishme, por është më e vonë se ajo e qytetit antik Albanopolis, e megjithatë, të dyja këto qytete (Fushë-Krujën dhe Krujën e sotme) i bashkon një simbolikë madhore në kontributin që ato kanë dhënë në identitetin tonë kombëtar. Kruja si qëndresa e Heroit tonë Kombëtar, Skënderbeut, dhe qyteti antik Albanopolis si origjina e pasaportës sonë ndërkombëtare, dy fakte mjaft tërheqës për çdo historian apo vizitorë të thjeshtë, dhe kaq pranë njëri-tjetrit këto vende, kaq pranë Aeroportit Ndërkombëtar, dhe Tiranës, kaq afër portit të Durrësit. A nuk do të ishte plot me vlerë një itinerar që do të gërshetonte të gjitha këto saite si: Amfiteatrin e Durrësit, Kalanë e Petrelës, Kalanë e Prezës, Kalanë e Zgërdheshit dhe Kalanë e Krujës, në një tur mbresëlenës midis antikitetit dhe mesjetës shqiptare. Besoj se asnjë vizitor nuk do të mbetej i zhgënjyer.


[i] Informacioni nga Shoqata “Albanopolis”

Shqipëria dhe oferta turistike



Shqipëria dhe oferta turistike



Turizmi është sot industria me rritjen më të shpejtë dhe zhvillimin më dinamik në botë. Menaxherëve, planifikuesve dhe politikbërësve u duhet të jenë shumë vigjilentë, mendjemprehtë, praktikë dhe efiçentë në marrjen e masave të duhura dhe zbatimin e tyre në kohë, kjo pasi tendencat e reja në një turizëm me rritje të shpejtë tentojnë të zhvlerësojnë shpejt shumë strategji të cilat nuk ecin në të njëjtin ritëm me hapin e zhvillimit të turizmit. Një plan veprimi i vonuar mund të dalë jashtë loje apo të jetë joaktual nëse vonon të prodhojë veprim dhe reagim në kohën e duhur. 
Për Shqipërinë, kjo është edhe më shumë e vërtetë (futur në tregun e turizmit pas një kohe të gjatë izolimi dhe pa patur mundësi të eksperimentonte apo të ndërtojë një produkt të vetin turistik), është e vështirë të përcaktosh çfarë mund të ofrojë më mirë Shqipëria në mënyrë që të diferencohet, të krijojë një avantazh konkurrues dhe të tërheqë sa më shumë nga vizitorët e rajonit dhe më gjerë.  Nëse do të marrim turizmin tradicional të diellit dhe rërës, Shqipëria nuk mund të konkurojë me vendet e rajonit të cilat ofrojnë shumë më tepër për nga pikëpamja e infrastrukturës apo cilësisë së shërbimeve dhe produkteve turistike. Ndërkohë në botë, turizmi i diellit dhe rërës po humbet terren ndaj turizmit kulturor, aventurier dhe eko-turizmit, ai po përjeton rritje jo më shumë se 2-4% krahasuar me 15-20% rritje vjetore të turizmit kulturor.
Sot, në këtë fazë ku jemi, nuk mund të themi dot çfarë profili turistik përfaqëson destinacioni Shqipëri. Është Shqipëria më shumë destinacion i pushimeve në det, apo në mal, i turizmit kulturor, apo i ekoturizmit, apo i ndonjë lloji tjetër. Ndërkohë që çështja që duhet të ngremë është, a ka nevojë tani Shqipëria për një marketim të tillë vetëm në njërin apo në tjetrin produkt turistik, nëse nuk kemi mundur ta bëjmë deri tani dhe të nxirrnim përfitimet përkatëse?! Ndoshta, në këtë kontekst realisht duhet të luajmë rolin e dhelprës me rrushtë, as që duhet ta synojmë, sepse mund të ketë shtigje të tjera për tu takuar me konkurentët tanë në kushte edhe më të favorshme dhe duke kompensuar në këtë mënyrë kohën e humbur. Për këtë duhet të jemi vizionarë dhe të synojmë të plotësojmë atë që do të duan më shumë turistët në 20 vitet e ardhshme dhe jo atë që kanë dashur në 20 vitet e fundit.
Kjo për faktin, se ritmi i rritjes dhe prirjet e turistëve tani kanë pësuar një evoluim mjaft cilësor drejt një pakete eksperiencash sa më të pasura. Turistët sot janë bërë shumë më tepër kërkues dhe të sofistikuar në kërkesat e tyre, janë me pervojë, nuk mjaftohen më lehtë vetëm me pushime pasive në det pranë rërës dhe plazhit por duan një paketë me një mori përvojash të larmishme, dhe një sërë aktivitetesh për të mbushur ditët e tyre të pushimeve. Një ditë në plazh, mbasdite një vizitë në një park arkeologjik, në mbrëmje një koncert, të nesërmen një shkëptuje për një shëtitje në një park tërheqës natyror, një vizitë në muze etj. Një varietet eksperiencash të reja dhe intriguese, si vlerë e shtuar ndaj pushimeve tradicionale në bregdet, është ajo çfarë po kërkojnë gjithnjë e më shumë turistët sot në botë. Destinacione të sukseshme turistike janë ato që ofrojnë sa më shumë, në një hark kohor dhe distancë sa më të shkurtër nga njëra tjetra, gjë që Shqipëria i ofron më së miri. Mosprofilizimi dhe si rrjedhoje mosspecializimi në një produkt të caktuar turistik nga ana e Shqipërisë ka avantazhin dhe disavantazhin e vet. Disavantazh për faktin se duke mos u diferencuar me një produkt apo ofertë të caktuar shton pasiguri në radhët e turistëve që dëshirojnë të prenotojnë pushime në Shqipëri duke ushqyer frikën e mos përfitimit të kënaqësisë dhe cilësisë maksimale në asnjërën nga atraksionet e synuara, dhe si rrjedhojë mospërmbushje të pritshmërive dhe zhgënjim. Avantazh për faktin se turistëve nuk u ofrohet një Shqipëri e pjesshme, por Shqipëria e plotë, me të gjjithë larminë dhe potencialet e saj të shumta turistike, si një sofër bujare, ku çdo vizitor do të ulet, do të marrë dhe do të shijojë atë pjesë të ofertës që pëlqen më shumë. Në fakt, kjo është ajo çfarë duhet të jetë Shqipëria. Shqipëria turistike nuk është ajo qe ne do të duam të shesim si të tillë, përkundrazi, do të jenë vetë turistët, vit pas viti e ndoshta dekade, në sajë të përzgjedhjes dhe vlerësimit të tyre, ata që do ti japin markën Shqipërisë turistike. Në një ofertë të pasur turistike, me diell e det, me male dhe lugina, me arkeologji dhe histori, me tradita dhe folklor, me natyrë dhe biodiversitet, me aktivitete dhe larmi, me moderne dhe antikitet, me zona të zhvilluara por edhe me zona të papekura fare nga zhvillimi dhe të virgjëra, me njerëz bujare dhe mikpritës, luksin dhe sfidën e përzgjedhjes e ka turisti. Ne duhet të jemi vëzhgues, sigurues të cilësisë së kërkuar dhe garantues të zhvillimit të qëndrueshëm. 
Që të kemi sukses, duhet të investojmë ndjeshëm në rritjen totale të cilësisë në të gjitha dimensionet e ofertës tonë turistike. KJO duhet të jetë detyra jonë, të përkrahim zhvillimin, të mosparagjykojmë se cila formë zhvillimi na përket më shumë, dhe të synojmë që çdo turist të përftojë një eksperiencë befasuese e mbresëlënëse në çdo kontakt të tij me ofertën tonë.
Që ta realizojmë, duhen kombinuar dy trajektoret e lëvizjes; jona, dhe e turistëve kudo në botë, duke synuar në këtë mënyrë që kur ne të jemi afër qëllimit tonë final atje do të takojmë turistin që kemi synuar.

Thursday, April 18, 2013

Gramshi- Perralle e patreguar.

Per me shume informacion dhe per ture ne kete zone: dzaimi@gmail.com

Informacioni i meposhtem dhe imazhet mbrohen nga e drejta e autorit, nuk lejohet kopjimi, apo perdorimi ne asnje lloj forme i permbajtjes apo imazheve te artikullit te meposhtem.

GRAMSHI, KJO PËRRALLË E PATREGUAR NJË UDHËTIM NË QYTETIN E VOGËL, MBUSHUR ME MREKULLI NATYRORE DHE VLERA KULTURORE


WRITTEN BY DRITAN ZAIMI ON TUESDAY, 16 APRIL 2013.
Eja me mua i dashur lexues, nëse ke pak kohë të lirë, nëse ke shpirtin e lirë dhe nëse  je në kërkim të aventurës, eja me mua të vizitojmë Gramshin, këtë përrallë të patreguar, në një përvojëë thuajse personale. Eja dhe do më të besosh pasi ta përjetosh edhe vetë dhe më pas do të jesh ti ai që do të rendësh tua tregosh të tjerëve.
Gramshi, ky qytet i vogël, me njerëz të dashur, të qetë, bujarë, mikpritës dhe plot kulturë, duket sikur është i strukur në droje nga mosvëmëndja dhe inferioriteti i kohës, si ajo mjelma e vetmuar. Në hartën turistike të Shqipërisë nuk ka asnjë shënim për Gramshin që të tërheqë sadopak vëmëndjen e vizitorëve, brenda kontureve të rrethit, e, edhe në përgjithësi, nuk ka shumë informacion për gramshin si një destinacion turistik. 
  Ja që Gramshi nuk është më larg se tri orë udhëtimi nga Tirana, një qytet i vogël  i pastër nga ku mund të kundroni të plotë pamjen madhështore të Tomorrit, këtij mali të shenjtëruar, që ia ruan këtë pamje mbresëlënëse si të një mbreti mbi fron, vetëm Gramshit dhe vizitorëve të tij.

Foto: © Dritan Zaimi

Po pse më bëri kaq shumë përshtypje Gramshi? M’u duk e thjeshtë ta gjeja këtë, fill pasi mbërrita aty, sepse ka një ujvarë mahnitëse dhe nuk është i përmendur sa Thethi, sepse ka shumë liqene, të gjithë të mrekullueshëm e nuk e njohin sa Lurën, sepse kanionet e tij janë madhështorë e nuk vizitohen sa Skrapari, sepse kishte ura po aq të vjetra sa ajo e Mesit apo e Tabakëve, sepse kishte fshatra me gjurmë qytetërimi dhe vetëm pse nuk janë buzë rrugës, nuk lakohen sa Dhërmiu…
Thesaret paçmuara të Gramshit
Liqeni i Zi, ndodhet  4 km larg fshatit Lenie, 1634 m mbi nivelin e detit, nëse të ndodh ta vizitosh në Gusht, do të habitesh që nuk je i vetëm, përkundrazi zona është shumë e populluar me çadra dhe makina që ndodhen aty prej disa ditësh, shumë kanë ardhur për tu kuruar në burimin e ftohtë të këtij liqeni i cili ka sipërfaqe rreth 3 ha, 1000-1200 m i gjatë dhe 2000-3000 m i gjerë, rrethuar me një kurorë të gjelbër prej ahu dhe rrobulli. Liqeni ka ngjyrë blu të thellë dhe përveç  vlerave të pafundme kurative të ofron një sfond të rrallë, e si qershia mbi tortë, përbri tij, Mali i Komjanit e zbukuron edhe më tej pamjen. 
Liqeni i Dushkut,  një bukuri e rrallë, kolorit pafund, ëmbëlsi dhe mbi të gjitha njw vend i paimagjinueshëm. Është ajo çfarë ti nuk e pret aspak se mund ta ndeshësh në një zonë të tillë, një liqen me një cipë të hollë uji, mbuluar me gjethet e zambakëve. Këto ditë të nxehta gushti, niveli i ujit ka rënë, kallamishtet kanë mbushur shumicën e sipërfaqes, por pavarësisht se zambakët nuk janë të lulëzuar, bukuria mbetet e rrallë, hera-herës të duket sikur je përballë një pikture, aq bukur treten e arta, e gjelbërta, jeshilja e errët, bluja dhe kadifeja e Malit të Komjanit. Liqeni ndodhet 1105 m mbi nivelin e detit, është 22 ha dhe përbën një ekosistem mjaft të pasur.
Ujvara e Sotirës, në verilindje të Tomorrit, është një thesar ku mund të shijosh dy bukuri në të njëjtin vend. Ujëvara dhe katarakti i Sotirës, krah për krah por aspak kopje e njëra-tjetrës. Secila nga këto bukuri ka personalitetin dhe veçoritë e veta, ujrat e ujëvarës vijnë nga dy të çara kryesore të malit Tomor. Lartësia e rënies së ujit varion nga 5-20 m. Peisazhi i shpatit ku del uji është me disa shkallëzime në disnivel 150 m, ujvara rrethohet nga pyll dushku dhe bimësi e pasur. Kjo ujvarë është një bukuri që të lë pa fjalë, e pakrahasueshme por si çdo gjë e rrallë e magjike, edhe kjo ujvarë ka hilet e veta, këshillohet të vizitohet në periudhën e pranverës dhe fillimverës, sepse ushqehet me burime ujore nëntokësore, të cilat kur bien nën një nivel të caktuar sjellin edhe tharjen e ujvarës. Këtë gjë gjithsesi nuk e vuan katarakti, që ndodhet pak metra në të majtë të ujvarës, ofron një bukuri të rrallë. Përbri ujvarës, një hapësirë e blertë të krijon idenë e një ballkoni të përkryer natyror nga ku mund të kundrohet më së miri e gjitha pamja spektakolare.
Per ture: dzaimi@gmail.com
Grabova.  Ndërsa i vijmë vërdallë Shkëmbit të Kopaçit arrijmë në Grabovën e Sipërme, ajri i pastër, kurora e gjelbër, kullotat, livadhet dhe burimet janë të pafundme. Por në Grabovën e Sipërme, përveç pamjeve mbresëlënëse të Malit të Valamarës dhe maleve përreth, ke mundësi të prekësh pasuri të rralla historike e kulturore që zor se pret ti shikosh në këto anë. Lulëzimi i Grabovës i takon periudhës së Mesjetës së Vonë, në kulmin e lulëzimit kishte 12000 banorë. Dëshmi të gjalla janë dhe sot, prania e tri urave me gurë, njëra e periudhës antike, kisha e Shën Kollit, etj. Për të gjithë të interesuarit, kënaqësia vazhdon për tek Liqenet në Malin e Valamarës, janë tre të tillë në përmasa të ndryshme, 2200 m mbi nivelin e detit, ofrojnë një pamje tepër çlodhëse dhe mjaft shpërblyese për të gjithë mundimin e shkuarjes deri atje. 
Kalaja e Irmajit. Qyteti Ilir i Kodrionit, është i pozicionuar në Malin e Tunjës 979.4 m, fragmentet e mureve të mbetura me gurë masivë janë dëshmitarë të një historie të lashtë dhe kureshtja që çdo vizitor kërkon të shuajë është se si ka mundësi të jenë ngjitur kaq lart përmbi kodër, gurë të tillë masivë me përmasat e një dere, ndërkohë që e gjithë kalaja ndodhet mbi një kodër dhe të ofron një pamje spektakolare të të gjithë horizontit por edhe kërshërimin nga afër të vetë Malit të Tomorrit.
Kanioni i Sinecit. I gjatë 2 km dhe i thellë rreth 200 m, 20-30 m i gjerë, në të ndodhen guva dhe shpella ende të paeksploruara. Pamja që të rrethon është sa mahnitëse edhe rrënqethëse, tek shikon format e ndryshme që ka gdhendur natyra mbi shkëmbinjtë. Vaskat e shumta me ujë të kristaltë dhe të ftohtë dhe të rrethuara nga shkëmbinj të vijëzuar në ngjyrë të bardhë të krijojnë idenë sikur janë veshur me gurë dekorativë të kohëve moderne. Bardhësia e veshjes së shkëmbinjve është një vepër arti më vete.
Kanioni i Holtës, gjendet midis fshatrave Bardhaj dhe Kabash, është formuar nga karsti dhe erozioni i përroit të Holtës, ka gjatësi 3 km, i gjerë 10 m. Ndërsa futesh në brendësi të këtij kanioni e ndjen menjëherë që pak veta mund të kenë shkelur aty para teje. Kanioni arrin thellësi mbresëlënëse dhe në shpate anësore ka guva të shumta që ende nuk janë eksploruar. Brenda kanionit kemi një ekosistem më vete me mikroklimën e tij. Ndërsa nga njëra anë e kanionit së bashku me rrymat e ujrave të ftohtë që zbresin nga malet e Poroçanit, vijnë dhe të përshkojnë edhe erërat e ftohta, fare pak metra më tutje, në faqen përballë, në rrëzë të shkëmbit, burojnë ujrat termale të ngrohta me ngjyrën dhe erën e tyre karakteristike. Kjo zonë përveç kanionit ka kaq shumë për të eksploruar, shpellat e shumta në të dyja anët e kanionit (Tervolit dhe Kabashit) dhe po kështu rrënojat e kalave respektive në secilën anë të kanionit.
Janë fare pak gjëra të thëna me një frymë, këto vende që në gjuhën e sotme të turizmit jemi mësuar t’u themi “atraksione”.  Në vizitën tjetër, do t’ju themi më shumë për Gramshin, e nëse ndërkohë do të keni shkuar vetë, do të keni mundësinë të shikoni nga afër këto dhe plot të pathëna të tjera. Në pranverë. Pranvera është edhe më tepër mbresëlënëse, dhe ajo vjen shpejt.
Kontakt: dzaimi@gmail.com